Je woont in Spanje, dus je zult wel gelukkig zijn

Wie naar Spanje emigreert, krijgt vroeg of laat ongeveer dezelfde reacties. Dat je het hebt aangedurfd. Dat je het daar vast heerlijk hebt. Dat je “het helemaal voor elkaar” hebt. Ik begrijp waar die opmerkingen vandaan komen. Spanje roept bij veel Nederlanders en Belgen een duidelijk beeld op: zon, buitenleven, terrassen, zee, ruimte, vrijheid. En ja, ik woon hier graag. Er zijn genoeg momenten waarop ik zelf ook denk dat het leven hier veel te bieden heeft. Toch merk ik dat ik soms moe word van de vanzelfsprekendheid waarmee wonen in Spanje wordt gekoppeld aan gelukkig zijn. Alsof emigreren een soort eindpunt is. Alsof je eerst een ingewikkeld leven had, daarna verhuisde en vervolgens in het hoofdstuk happily ever after terechtkwam. 

De omgeving verandert, het leven niet automatisch

Emigreren verandert veel. Je omgeving, je ritme, je taal, je sociale leven en vaak ook je perspectief. Maar het wist het gewone leven niet uit.

Werk blijft werk. Geld kan nog steeds zorgen geven. Relaties vragen aandacht. Kinderen hebben hun eigen emoties. Familie woont verder weg. Vriendschappen veranderen. En ondertussen moet je functioneren in een ander systeem, met andere regels, andere instanties en soms een taal die niet de jouwe is.

Sommige problemen verdwijnen door een emigratie. Andere worden kleiner. Maar er komen ook nieuwe voor terug.

Dat is niet negatief. Het is gewoon realistischer dan het beeld van de permanente vakantie.

Je neemt jezelf uiteindelijk gewoon mee.

De zon kan schijnen op een slechte dag

Misschien is dat wel het grootste misverstand over wonen in Spanje.

De omgeving kan prachtig zijn terwijl je dag dat niet is.

Je kunt langs zee rijden en je zorgen maken. Op een terras zitten en moe zijn. Onder een strakblauwe lucht twijfelen over werk, geld, relaties of de toekomst.

De zon maakt veel dingen aangenamer, maar hij lost weinig op.

Toch wordt mooi weer soms bijna als tegenargument gebruikt. Alsof verdriet, stress of twijfel minder zwaar wegen wanneer het 24 graden is.

Dat is natuurlijk niet zo. Een mooie omgeving helpt, maar neemt het leven niet over.

Een goede keuze mag moeilijk voelen

Een andere reactie die emigranten soms krijgen is: “Maar je hebt hier toch zelf voor gekozen?”

Dat klopt meestal.

Maar een vrijwillige keuze hoeft niet iedere dag goed te voelen.

Je kunt bewust voor kinderen kiezen en het ouderschap zwaar vinden. Je kunt een onderneming starten waar je volledig achter staat en toch uitgeput raken. Je kunt van iemand houden en een relatie ingewikkeld vinden.

Waarom zou emigreren daarop een uitzondering zijn?

Je kunt graag in Spanje wonen en Nederland missen. Je kunt blij zijn met je keuze en tegelijkertijd twijfelen over onderdelen ervan. Je kunt trots zijn op wat je hebt opgebouwd en op andere momenten denken dat het allemaal behoorlijk veel is.

Die gevoelens maken de keuze niet verkeerd. Ze maken haar menselijk.

Van buitenaf wordt emigreren al snel een succesverhaal

Op afstand worden levens gemakkelijk eenvoudiger gemaakt.

Mensen zien de verhuizing, het huis, de zon en misschien een foto van een lunch op een terras. Vervolgens ontstaat er vanzelf een verhaal omheen: iemand had de moed om te vertrekken en leeft nu het leven waar anderen van dromen.

Sociale media versterken dat effect natuurlijk. Een foto laat zien waar iemand is, niet hoe iemand zich voelt. Een mooi uitzicht vertelt niets over de uren ervoor.

Hoe aantrekkelijker de achtergrond, hoe gemakkelijker het blijkbaar wordt om de rest erbij te bedenken.

Maar emigratie is geen afgerond succesverhaal. Het is een voortdurend proces van aanpassen, opbouwen en opnieuw kiezen.

Niet alles hoeft gerelativeerd te worden

Daarom zou ik mensen die vrienden of familie in het buitenland hebben iets willen meegeven.

Als iemand vertelt dat het moeilijk is, probeer het verhaal dan niet meteen lichter te maken.

Niet direct: “Maar je hebt daar tenminste zon.”

Niet: “Ik zou zo met je ruilen.”

En ook niet automatisch: “Maar jij hebt het tenminste aangedurfd.”

Die reacties zijn meestal goed bedoeld, maar kunnen onbedoeld de ruimte wegnemen voor een eerlijk gesprek.

Soms wil iemand niet horen waarom hij eigenlijk geluk heeft.

Soms wil iemand gewoon kunnen zeggen dat iets zwaar is.

Luisteren is dan genoeg.

Misschien moeten we andere vragen stellen

In plaats van te zeggen dat iemand het goed voor elkaar heeft, kun je ook vragen hoe het werkelijk gaat.

Voelt Spanje inmiddels als thuis? Wat valt tegen? Wat mis je? Wat is juist mooier geworden dan verwacht? Waar loop je nog steeds tegenaan?

Dat zijn interessantere vragen dan of het weer lekker is.

Ze doen ook meer recht aan wat emigreren werkelijk betekent: niet ontsnappen aan een leven, maar ergens anders opnieuw proberen er één op te bouwen.

Emigreren stopt niet op de dag dat je vertrekt

Misschien is dat uiteindelijk het grootste misverstand.

We spreken over emigreren alsof het een eenmalige handeling is: je vertrekt.

In werkelijkheid begint het echte emigreren daarna pas.

Je moet ergens opnieuw leren functioneren. Je ontdekt welke gewoontes je behoudt en welke veranderen. Je relatie met Nederland of België verschuift. Je kinderen ontwikkelen misschien een andere verhouding tot taal, cultuur en identiteit dan jij. Vriendschappen veranderen en het begrip ‘thuis’ wordt minder vanzelfsprekend.

En ondertussen blijf je jezelf vragen stellen.

Wil ik hier blijven? Past deze plek nog bij mij? Wat betekent mijn keuze voor mijn kinderen? Wat heb ik gewonnen? Wat mis ik?

Dat zijn geen tekenen dat een emigratie mislukt.

Het zijn vragen die horen bij een leven dat in beweging is.

Je kunt gelukkig zijn en het toch moeilijk hebben

Ik woon graag in Spanje. Er zijn veel dingen in mijn leven hier die ik niet meer zou willen missen.

Maar dat betekent niet dat het leven mij hier voortdurend toelacht.

En misschien moeten we daar juist wat gemakkelijker over kunnen praten.

Je kunt gelukkig zijn en tegelijk worstelen. Je kunt ergens thuishoren en toch heimwee hebben. Je kunt trots zijn op wat je hebt opgebouwd en ondertussen moe zijn.

Die dingen sluiten elkaar niet uit.

Dus aan de mensen die iemand kennen die is geëmigreerd: kijk gerust met belangstelling naar dat nieuwe leven. Stel vragen. Wees nieuwsgierig.

Maar laat ook ruimte voor het antwoord wanneer dat minder zonnig is dan het uitzicht doet vermoeden.

En aan andere emigranten ben ik vooral benieuwd: herkennen jullie dit? Krijgen jullie ook vaak te horen dat jullie het “helemaal voor elkaar” hebben? En lukt het om ook over de moeilijke kanten van emigreren te praten zonder dat het gesprek meteen wordt teruggebracht naar zon, vrijheid en lef? Ik ben benieuwd hoe anderen dat ervaren.

Merk je dat de taal je nog op afstand houdt? Met Spaanse les van een native docent wordt het makkelijker om echt contact te maken.